ประวัติความเป็นมา
ตำบลมะขาม คำว่า “มะขาม” ซึ่งเป็นชื่อของตำบล ตามหลักฐานต่างๆ เชื่อว่าเดิมนั้นชาวบ้านเรียกว่า “ม้าข้าม” เนื่องจากเชื่อกันว่า มาจากการใช้เส้นทางเดินทางแต่โบราณก่อนเข้าถึงหมู่บ้าน เป็นเส้นทางสำหรับคนและม้าใช้ข้ามไปมาหาสู่กัน
แต่เดิมหมู่บ้านแห่งนี้เป็นดินแดนที่เต็มไปด้วยความน่าเกรงขาม เนื่องจากพื้นที่เดิมเป็นป่ารกทึบ โดยเฉพาะบริเวณสองริมทางที่ไม่มีบ้านเรือนราษฎรอยู่เลย การเดินทางไปมาระหว่างเมืองกับหมู่บ้าน และระหว่างหมู่บ้านกับหมู่บ้าน มีเพียงเส้นทางสำหรับคนกับม้านี้เท่านั้นที่ถือว่าปลอดภัยที่สุด
จากถนนสายม้าข้ามนี้เอง ทำให้คนทั่วไปในอดีตรู้จักหมู่บ้านแห่งนี้ในชื่อว่า “ม้าข้าม” และชื่อดังกล่าวก็แพร่หลายเป็นอย่างมากในสมัยนั้น
อีกหนึ่งความเชื่อเกี่ยวกับที่มาของชื่อ “มะขาม”
แต่อีกความเชื่อหนึ่งเชื่อกันว่า…
ต่อมาในช่วงที่มีการทำอุตรสาหกรรมเหมืองพลอยระหว่างเมืองจันทบุรีกับบ้านไพริน จังหวัดพระตะบอง ประเทศกัมพูชา ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีแร่พลอยไพรินคุณภาพดีที่สุดในโลก ทำให้ผู้ที่นิยมแสวงโชคจำเป็นต้องเดินทางผ่านถนนสาย “ม้าข้าม” เพิ่มมากขึ้น
ถนนสายนี้เป็นเส้นทางดั้งเดิมที่พ่อค้าและนักแสวงโชคใช้เดินทาง และมักนิยมพักค้างแรมบริเวณใจกลางหมู่บ้าน (ซึ่งปัจจุบันคือบริเวณตลาดสดเทศบาลตำบลมะขาม ในพื้นที่ชุมชนตลาดบน) เนื่องจากมีหนองตะพองเป็นแหล่งน้ำสำคัญสำหรับอุปโภคบริโภคของชาวบ้าน
เชื่อกันว่าดินแดนแห่งนี้ เป็นพื้นที่ที่ชาวจีนเชื้อสายต่าง ๆ นิยมอพยพเข้ามาตั้งรกรากและทำการค้า เนื่องจากมีความเหมาะสมต่อการตั้งชุมชนและเป็นจุดพักแรม ก่อนเดินทางต่อไปยังพื้นที่สำคัญในเส้นทางอุตสาหกรรมเหมืองพลอย เช่น บ่อเวฬ, บ่อพลอย หรือบ้านไพริน ซึ่งเป็นเส้นทางสำคัญระดับโลกในอดีต
จากความน่าเกรงขามของสภาพพื้นที่—ทั้งป่ารกทึบ ไข้ป่า (ไข้จับสั่น) และสัตว์ร้ายนานาชนิด—จึงเกิดความเชื่ออีกอย่างหนึ่งว่า หมู่บ้านแห่งนี้เป็นดินแดนที่ชวนให้หวาดเกรง และเรียกชื่อหมู่บ้านตามความเชื่อนี้ว่า “มาขาม” หมายถึง “หากมาแล้วต้องเกรงขาม” ต่อภัยธรรมชาติและสัตว์ป่าที่รายล้อมอยู่
ตำนานเส้นทาง “ม้าข้าม” และหมู่บ้าน “มะขาม”
ในอดีตกล่าวกันว่าเส้นทาง “ม้าข้าม” หรือหมู่บ้านที่เรียกว่า “มาขาม” นั้น เป็นพื้นที่ที่มีความลึกลับและอันตรายอย่างยิ่ง ในหนึ่งปีพบว่ามีผู้เสียชีวิตจาก ไข้ป่า และ สัตว์ร้าย เป็นจำนวนมาก ทำให้ผู้คนที่ได้รับฟังต่างหวาดกลัวและไม่อยากเดินทางผ่านเส้นทางนี้หากไม่จำเป็น
ว่ากันว่า หากนักแสวงบุญหลงทางและไม่สามารถเดินทางถึงเส้นทางสายม้าข้ามได้ทันก่อนพระอาทิตย์ตกดิน หรือจำเป็นต้องค้างแรมกลางทาง ก็อาจได้รับอันตรายจาก สัตว์ป่า, ภูตผีปีศาจ, หรือแม้กระทั่ง ไข้ป่า ซึ่งเป็นภัยคุกคามร้ายแรงในอดีตกาล
ด้วยเหตุนี้ เส้นทางที่ใช้เป็นทางสัญจรของคนและม้าจึงถูกเรียกว่า “ม้าข้าม” และหมู่บ้านที่ผู้คนมักเกิดความหวาดกลัวเมื่อจำเป็นต้องเดินทางมาถึง จึงถูกขนานนามว่า “มาขาม” ซึ่งต่อมากลายเสียงเป็น “มะขาม” และใช้เป็นชื่อหมู่บ้านและตำบล “มะขาม” อย่างที่รู้จักกันในปัจจุบัน
